Posts Tagged With: આત્મા

સ્વાગત ૨૦૧૬

મિત્રો,

ઈ.સ.૨૦૧૬નું હર્ષ અને ઉલ્હાસભેર સ્વાગત કરતા આનંદની લાગણી અનુભવું છું.

ગયા વર્ષે આપણે સદાચાર સ્તોત્રના ૧૫મા શ્લોક પર વિચાર કરવાનો પ્રયાસ કરેલો. આ વર્ષે સદાચાર સ્તોત્રના ૧૬મા શ્લોક પર વિચાર વિમર્શ આગળ ધપાવીએ.

સદાચાર સ્તોત્ર (૧૬)

હવે સંન્યાસનું તથા ત્યાગનું સ્વરૂપ કહે છે:

હઠાભ્યાસો હિ સંન્યાસો નૈવ કાષાયવાસસા |
નાહં દેહોSહમાત્મેતિ નિશ્ચયો ન્યાસલક્ષણમ || ૧૬ ||

શ્લોકાર્થ: હઠાભ્યાસ જ સંન્યાસ છે, ભગવાં વસ્ત્ર વડે નહિ જ. હું દેહ નથી, હું આત્મા છું, એવો નિશ્ચય તે ત્યાગનું લક્ષણ છે.

ટીકા: ઊર્ધ્વગતિ વાળા પ્રાણને તથા અધોગતિવાળા અપાનને પ્રાણાયમ વડે એકત્ર કરવાનો અભ્યાસ કરવો, ને દૃશ્યમાં રહેલો રાગ ત્યજવો, તે જ વાસ્તવિક સંન્યાસ છે, અંત:કરણની યોગ્યતા વિના માત્ર ભગવાં વસ્ત્રો ધારણ કરી લેવાં તે વડે વાસ્તવિક સંન્યાસ થતો નથી જ. હું આ સ્થૂલ શરીર નથી, પણ બ્રહ્મથી અભિન્ન આત્મા છું, આવો નિશ્ચય કરી દૃશ્યને મનમાંથી કાઢી નાંખવું તે ત્યાગનું સ્વરૂપ છે.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, સદાચાર સ્તોત્ર | ટૅગ્સ: , , , , , , | Leave a comment

ધ્યાનના પ્રયોગો (૭)

उद्धरेदात्मनाऽत्मानं नात्मानमवसादयेत्‌ ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः || ભ.ગી.૬.૫ ||

આત્મા વડે આત્માનો ઉદ્ધાર કરે, આત્માને અધોગતિમાં ન નાખે; કારણકે આત્મા જ આત્માનો મિત્ર છે અને આત્મા જ પોતાનો શત્રુ છે.

તત્વજ્ઞાન પ્રમાણે બે તત્વો પ્રકૃતિ અને પુરુષ અનાદિ છે. જેમાં પુરુષ અનંત છે જ્યારે પ્રકૃતિ સાંત છે.

૧. પુરુષ – ચૈતન્ય (અનંત)
૨. પ્રકૃતિ – જડ (સાંત)

અંત:કરણ (પ્રકૃતિના અપંચિકૃત સત્વગુણમાંથી બને છે) માં પુરુષ (ચૈતન્ય) નું જે પ્રતિબિંબ પડે છે કે જેને ચિદાભાસ કહેવાય છે તે ચિદાભાસમાં પ્રકૃતિ અને ચૈતન્યનો વાસ્તવિક નહીં પણ આભાસી સંયોગ છે. આ ચિદાભાસના પ્રાકૃતિક ભાગ સાથે જે એકરુપતા સાધે છે તે પોતાનું હું પણું મન, બુદ્ધિ, ચિત્ત, અહંકાર, પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રીયો અને પાંચ કર્મેન્દ્રીયો તથા પાંચ પ્રાણ અને શરીર સાથે તાદાત્મ્ય સાધીને તેમાં હું પણું તથા જગતના પ્રાણી, પદાર્થોમાં મારું અને મારું નહીં તેવા ભેદ પાડે છે.

જે જાગ્રત વ્યક્તિ શાસ્ત્ર અને મહાપુરુષો પાસેથી સાચી સમજણ મેળવે છે તે ચિદાભાસના ચૈતન્ય ભાગ પુરુષ સાથે એકરુપતા સાધે છે અને મન, બુદ્ધિ, ચિત્ત, અહંકાર, જ્ઞાનેન્દ્રીયો, કર્મેન્દ્રીયો, પ્રાણ અને શરીર સાથે તેનો વાસ્તવિક સંબંધ ક્યારેય શક્ય નથી તે જાણી લે છે.

જે જડ પ્રકૃતિ સાથે પોતાની એકરુપતા માને છે તેનો સઘળો પુરુષાર્થ જડ પ્રકૃતિ પાસેથી જ સુખ પ્રાપ્ત કરવાનો હશે.

જે ચૈતન્ય સાથે પોતાની એકરુપતા માને છે તેનો સઘળો પુરુષાર્થ તે ચૈતન્ય સાથે એકરુપ થવાનો હશે.

જે આત્મા (ચિદાભાસ) પ્રકૃતિને જ સર્વસ્વ માનીને પ્રાકૃતિક લાભ જ મેળવવા સતત મથ્યા કરે છે તે આત્મા વડે આત્માને અધોગતીમાં લઈ જાય છે. એટલે કે નિરંતર પ્રકૃતિ સાથે તાદાત્મ્ય સાધી સુખ-દુ:ખના દ્વંદ્વો અનુભવે છે.

જે આત્મા (ચિદાભાસ) પુરુષ (ચૈતન્ય) ને જ સાર સમજે છે તે સદાય ચૈતન્ય સાથે ભળી જવા માટે;
નીષ્કામ કર્મયોગ દ્વારા જગતના જીવોની સેવા કરશે
અથવા તો
ધ્યાન દ્વારા સમાધિ પ્રાપ્ત કરવા માટે પ્રયાસ કરશે
અથવા
ભગવદભજન દ્વારા ચૈતન્યની આરાધના કરશે
અથવા
જ્ઞાનયજ્ઞ દ્વારા બ્રહ્મ સાથે આત્માની એકતા અનુભવવા શ્રવણ, મનન અને નિદિધ્યાસન કરશે.

આવા આત્મા તેમનો ઉદ્ધાર તેમના પોતાના પુરુષાર્થથી જ કરે છે.

સાચી સમજણ વગર આત્મા જ આત્માનો શત્રુ બને છે જ્યારે સાચી સમજણ દ્વારા આત્મા જ આત્માનો મિત્ર બને છે. તેથી વાસ્તવમાં આપણાં કોઈ બાહ્ય શત્રુ કે મિત્ર નથી પણ આપણે જ આપણાં શત્રુ કે મિત્ર છીએ.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, ભગવદ ગીતા | ટૅગ્સ: , , , , , , | Leave a comment

જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર

જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર(૨)
અનંત યુગોથી અનંત રાગથી
ગીત ઊઠે તુજ મહા નિરંતર
જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર(૨)

મહાર્ણ્વોનું મૌન ઓગળે, વાદળ વરાળ આગ ઓગળે
સતત સતત આ ધૈર્ય ભાવનું કેવું વિસ્મિત જંતર ?
જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર(૨)

અનરાધાર તું, ધોધમાર તું, સરળ સહજ પણ ધરાધાર તું (૨)
તવ ચરણોમાં શોભે કેવું મેઘધનુ નું તંતર !
જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર(૨)

કવિ.. કવિ.. કવિ..

બારીમાંથી બુમો પાડી પાડીને બારીથી માંડ પાંચેક ફુટ દૂર ઉભેલી કવીને હું મોટે મોટેથી બોલાવતો હતો. શક્ય એટલા મોટા અનેક વખત ઘાંટા પાડ્યા પછી એક વખત તેનું બારીમાં ધ્યાન ગયું. તેને મારો અવાજ તો સંભળાયો જ નહીં પણ મને જોઈને તેને લાગ્યું કે હું તેને બોલાવી રહ્યો છું.

વાત એમ હતી કે બહાર કોઈના લગ્ન પ્રસંગે જાનૈયાઓ DJ વાગતું હતુ તેના ઘોંઘાટમાં નાચી રહ્યાં હતા. જાન તો છે…ક રસ્તા પર લગભગ ૫૦ મીટર જેટલી દૂર હતી. ઘોંઘાટ એટલો અતીશય તીવ્ર અને મોટો હતો વળી કવિનું ધ્યાન બારી તરફ નહીં પણ રસ્તા તરફ નાચતા જાનૈયાઓને જોવામાં હતું. તેથી મારા દ્વારા સતત અનેક વખત પડાયેલી બુમો તેને સંભળાતી નહોતી.

આપણું યે એવું જ છે ને? આત્માનું સંગીત નીરંતર એકધારુ સતત અવીરતપણે આપણી સાવ પાસે ગુંજી રહ્યું છે. અને માયાના ઢોલ નગારા અને ઘોંઘાટમાં કદીએ તેના તરફ આપણું ધ્યાન જતુ નથી.


જળ પ્રપાત હે વહો નિરંતર – ભાગ્યેશ ઝા


Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, ચિંતન | ટૅગ્સ: , , , | Leave a comment

જાગીને જોઉ તો, પશ્ચિમે સૂર્ય દિસે

પશ્ચિમે સૂર્ય ?

પશ્ચિમે સૂર્ય ?

પોષ મહિનાની પૂનમના દિવસે ઉષા કાળે પશ્ચિમ દિશામાં જોયું તો અજવાળું અજવાળું.

થયું કે આ શું ? સવારના પહોરમાં પશ્ચિમમાં સૂર્ય ઊગ્યો?

પછી ખબર પડી કે આ તો ઈદનો નહીં પણ પૂનમનો ચાંદ છે.

કુદરતની કેવી કરામત છે ! સૂર્યના પ્રકાશને જેટલો પરાવર્તિત કરે એટલો ચંદ્ર મોટો અને ઊજળો દેખાય ખરુ ને?

ચિદાભાસ નું યે એવું તો છે. આત્માનો પ્રકાશ જેટલો પરાવર્તિત કરે તેટલો વધારે દિવ્ય દેખાય.

સૂર્ય પર તો હંમેશા અજવાળું.

કોઈક વિરલા ચિદાભાસ ને બદલે કૂટસ્થ માં સ્થિત થઈ જાય તો? તો તો હંમેશા દિવ્યતા અનુભવાય.

અલ્યા ભઈ, જગતને પછી બદલજો પહેલાં સ્વયં ને તો બદલો.

Categories: કુદરત, ચિંતન, પ્રકૃતિ | ટૅગ્સ: , , , , , , | Leave a comment

Blog at WordPress.com.