Daily Archives: 11/10/2020

ઓરા, કુંડલિની, નાડી, ચક્રો (૨) – જિતેદ્ર પટવારી

“📚✒️ લેખક : જિતેન્દ્ર પટવારી
http://www.facebook.com/Self-Tune-In-274610603329454/
(jitpatwari@rediffmail.com)
Cell:7984581614

©️આ લખાણ લેખક દ્વારા કોપીરાઈટ સુરક્ષિત છે; તેમાં કોઈ પણ પ્રકારનાં ફેરફાર માટે તેમની પૂર્વસંમતિ આવશ્યક છે.

અત્યાર સુધીમાં આપણે એ સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે Metaphysics માં શાનો સમાવેશ થાય છે, ઓરા શાને કહેવાય, તેના ફોટોઝ કઈ રીતે લઈ શકાય, તેનો ઉપયોગ શું થાય, જીવંત તથા નિર્જીવ તેમ તમામ વસ્તુઓનો ઓરા હોય, કુંડલિની શું છે, આપણે તે ઊર્જાનો આંશિક ઉપયોગ જ કરી શકીએ છીએ વિગેરે.

હવે નાડી વિષે થોડી વાત કરીએ.

થોડી વાર માટે આંખ બંધ કરો અને કોઈ એવો વિચાર મનમાં લાવો કે જે કોઈ પણ પ્રકારની લાગણીઓના ધસમસતા પૂરને સાથે જ લઈ આવે. થોડું ધ્યાન આપીને જુઓ કે શરીરમાં ઊર્જાનો પ્રવાહ કઈ રીતે ફરી રહ્યો છે. ધીરે ધીરે ખ્યાલ આવશે કે ઊર્જાનો પ્રવાહ શરીરમાં ક્યાં ફરી રહ્યો છે. આધુનિક વિજ્ઞાન નર્વસ સિસ્ટમના ફેરફારો સાથે આ વસ્તુની સમજણ આપશે. પરંતુ આપણા ઋષિ-મુનિઓએ આ જ ઘટનાને પ્રાણશરીરમાં આવેલ એક બીજા જ પ્રકારના ઊર્જાતંત્ર એટલે કે એનર્જી નેટવર્ક દ્વારા સમજાવેલ છે. જેમ વીજળી, રેડિયો કે લેસરના તરંગો અદ્ષ્ય હોવા છતાં તેનું અસ્તિત્વ છે અને વહેતા રહે છે તેમ પ્રાણશક્તિનો પ્રવાહ યોગશાસ્ત્રમાં દર્શાવેલ નાડીઓ દ્વારા વહેતો રહે છે. આ નાડીઓ નર્વસ સિસ્ટમથી જૂદી છે કારણકે નર્વસ સિસ્ટમ સ્થૂળ શરીરમાં છે જયારે આ નાડીઓ પ્રાણશરીરમાં છે. એક અત્યંત વિશાળ, જટીલ અને પ્રકૃતિ જ ગોઠવી શકે તેવા વ્યવસ્થિત નાડીઓના નેટવર્ક દ્વારા ઊર્જાનો પ્રવાહ શરીરના દરેક ભાગમાં અને દરેક સેલમાં આપણી જાણ બહાર પહોંચતો રહે છે અને તે ભગીરથ કાર્ય ઉઠાવે છે આ નાડીઓ.

મુખ્ય નાડીઓ ત્રણ છે ગૌણ નાડીઓ અનેક છે, એક માન્યતા એવી છે કે ૭૨,000 નાડી છે તો એક માન્યતા એવી પણ છે કે ૭૨,૦૦,૦૦૦ નાડી છે. આ મતમતાંતરને બાજુએ મૂકીને જોઈએ તો મુખ્ય નાડીઓ ત્રણ છે તેના વિષે કોઈ વિવાદ નથી. બાકીની બધી નાડીઓ આ ત્રણ નાડીઓમાંથી ફૂટેલી શાખાઓ છે એમ સમજી શકાય.

એશિયાના બીજા દેશોનાં સાહિત્યમાં પણ નાડીઓનો ઉલ્લેખ છે, હા, દેશ-દેશ મુજબ નામ જુદાં જુદાં છે. ચીનમાં હજારો વર્ષ પહેલાં પણ મેરિડીયન તરીકે ઊર્જા પ્રવાહિત કરતી નાડીઓનું જ્ઞાન હતું અને એકયુપંકચર અને એકયુપ્રેશર થેરાપી સંપૂર્ણપણે મેરિડીયન પર આધારિત છે. તે મુજબ જ જાપાનમાં યીન-યાંગ (ચિત્રમાં જોઈ શકાશે) સિદ્ધાંત પર વિકસાવેલ શિયાત્સુ નામની થેરાપી જગ-વિખ્યાત છે. યીન ઈડા નાડી અને યાન ( YANG ) તે પિંગળા નાડી જ છે.

ડાબી તરફ રહેલી નાડીને ઈડા અથવા ચંદ્રનાડી, મધ્યમાં આવેલી નાડીને સુષુમ્ણા અથવા મધ્યનાડી અને જમણી બાજુ આવેલી નાડીને પિંગલા અથવા સૂર્યનાડી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે

સુષુમ્ણા અથવા મધ્યનાડી સૌથી નીચેના ચક્ર એટલે કે મૂલાધાર ચક્રથી શરુ કરીને સૌથી ઉપરના ચક્ર એટલે કે સહસ્ત્રાધાર ચક્ર સુધી સ્થિત હોય છે જયારે બાકીની બંને નાડીઓ તેની બને બાજુ સર્પાકારે ગોઠવાયેલ છે (આ સાથેનાં ચિત્રો દ્વારા સમજી શકાશે).

ઈડા સ્ત્રૈણ – Feminine નાડી ગણવામાં આવે છે જયારે પિંગળા પુરુષપ્રધાન – Masculine નાડી ગણાય છે. અહીં સ્ત્રૈણ કે પુરુષપ્રધાન શબ્દનો ઉપયોગ લિંગ સાથે નહિ પણ સ્ત્રી-પુરુષની મૂળભૂત પ્રકૃતિ સાથે ગણવાનો છે. થોડી જૂદી રીતે સમજીએ તો દ્વૈતભાવની એટલે કે ડ્યુઆલીટીની આ વાત છે.

મોટા ભાગના લોકોને ખ્યાલ હશે કે આપણો શ્વાસ સામાન્ય રીતે એક જ નસકોરામાંથી ચાલે છે, ક્યારેક ડાબામાંથી તો ક્યારેક જમણામાંથી. ભાગ્યે જ એવું જોવા મળશે કે શ્વાસ બંને નસકોરામાંથી સાથે ચાલુ હોય. જયારે ડાબા નસકોરામાંથી શ્વાસ ચાલતો હોય ત્યારે શરીર પર ઈડા નાડીનો પ્રભાવ હોય છે અને જમણામાંથી ચાલુ હોય ત્યારે પિંગળાનો પ્રભાવ હોય છે. જો બંને નાડીમાંથી શ્વાસ ચાલુ હોય તો તે ક્ષણે વ્યક્તિ સુષુમ્ણાના પ્રભાવમાં હોય છે. સામાન્ય રીતે ધ્યાન કરતી સમયે આ સ્થિતિ આવતી હોય છે અથવા વર્ષો સુધીના ધ્યાન બાદ મોટા ભાગનો સમય કોઈ વ્યક્તિ પોતાને આ સ્થિતિમાં રાખી શકે છે.

ભૂતકાળના અતિશય વિચાર કરવાની આદત ઈડા એટલે કે ચંદ્રનાડીને દૂષિત કરે છે જયારે ભવિષ્યના અતિશય વિચાર કરવાની ટેવ પિંગળા એટલે કે સૂર્યનાડીને દૂષિત કરે છે. જયારે વ્યક્તિ વર્તમાનમાં જ રહે ત્યારે ઊર્જા સુષુમ્ણા થકી વહે છે. આપણે વાતચીતની વ્યવહારુ ભાષામાં પણ ઘણી વાર કોઈ વ્યક્તિ માટે એવો શબ્દપ્રયોગ કરીએ છીએ કે તે ‘સેન્ટર્ડ’ અથવા ‘બેલેન્સ્ડ’ છે. આનો અર્થ જ એ થયો કે તે મોટે ભાગે વર્તમાનમાં રહે છે.

ઈડાનાડીના પ્રભાવવાળા લોકો વધુ સર્જનાત્મક, કલાપ્રિય, લાગણીપ્રધાન, આંતરિક પ્રેરણાથી ચાલનારા એટલે કે Intuitive હોય છે. આવી વ્યક્તિને ઠંડી વધારે લાગે છે, પાચનતંત્ર થોડું ઓછું કાર્ય કરે છે, ડાબું નસકોરું વારે વારે બંધ થઇ જાય છે, ડિપ્રેશન પણ હોઈ શકે વિગેરે. આવા લોકોનું જમણું મગજ વધારે સક્રિય હોય છે. ભૂતકાળના વિચારોની આદતને કારણે કોઈ પણ રોગ થવાની શક્યતા કમનસીબે આવા લોકોને વધારે રહે છે કારણકે સામાન્ય મનુષ્ય સ્વભાવ છે કે જયારે ભૂતકાળને યાદ કરે ત્યારે સુખદ કરતાં દુઃખદ ઘટનાઓ વધારે યાદ આવે.

પિંગળા નાડીના લક્ષણો જોઈએ તો આ પ્રકારના લોકો સામાન્ય રીતે વધુ તાર્કિક ( Logical ), વિશ્લેષણાત્મક ( Analytical ), થોડા ઉગ્ર અને થોડા-ઘણા અહંકારી પણ હોઈ શકે. તેમને ગરમી વધારે લાગે, ગુસ્સો જલ્દી આવે, ભૂખ વધારે લાગે, શારીરિક એનર્જી વધારે હોય, ચામડી સૂકી હોય, જમણું નસકોરું ઘણી વાર બંધ થઈ જાય વિગેરે. તેમનું ડાબું મગજ વધારે સક્રિય હોય છે. આવા લોકો થોડા જક્કી પણ હોઈ શકે અને તેમની માન્યતાઓ બદલાવવાનું કામ થોડું મુશ્કેલ હોય.

દરેક વ્યક્તિમાં આ બધા જ ગુણ અલગ અલગ માત્રામાં હોય છે અને માટે જ કહેવામાં આવે છે કે દરેક વ્યક્તિમાં શિવ-શક્તિ બંનેનો વાસ છે. એક જ શરીરમાં આ બંને સમન્વય કરવો તે એક આધ્યાત્મિકતાનું ઊંચું શિખર છે. અને આ શક્ય પણ છે. અનેક સંતોમાં જો ધ્યાનથી જોઈએ તો આ બંને શક્તિઓનો સમન્વય જોવા મળશે, અનેંક પુરુષ સંતોની ઘણી ભાવભંગિમા સ્ત્રૈણ જણાશે જે બતાવે છે કે તેઓ બંને શક્તિઓનો મિલાપ કરવામાં આગળ વધી ગયા છે અને મધ્ય કે સુષુમ્ણા નાડીમાં રહી શકે છે.

જયારે વ્યક્તિ સુષુમ્ણા નાડીમાં રહે ત્યારે તે વધુ સંતુલિત અને શાંત રહે છે અને બાહ્ય સંજોગો તેને ચલિત કરી શકતા નથી. માટે આદર્શ પરિસ્થિતિ એ છે કે આપણે બહારની વસ્તુઓ પર ધ્યાન આપતાં આપતાં સાથે અંતર્મુખ પણ થઈએ અને પોતાની આંતરિક સ્થિતિનું પણ અવલોકન કરતા રહીએ જેથી ખ્યાલ આવે કે ક્યા સમયે આપણે કઈ સ્થિતિમાં રહીએ છીએ અને જો શક્ય હોય તો પોતાની જીવનશૈલીમાં ધ્યાનને પણ જોડીએ જેથી વધુ ને વધુ મધ્ય એટલે કે સુષુમ્ણા નાડીમાં રહી શકીએ એટલે કે વધુ ને વધુ સંતુલિત થતા જઈએ અને જીવનના સંજોગોને તટસ્થતાથી નિહાળી શકવાની શક્તિ કેળવી શકીએ.

ચક્રોની દુનિયામાં ચક્કર હવે પછીના લેખમાં મારીશું.


(આ પોસ્ટ કોપી રાઈટ  આરક્ષિત હોવાથી તેના લખાણ માં કોઈ ફેરફાર ન કરવો)

[70 ગ્રુપ, 16000 જેટલા વાચકો નિજાનંદ અને માત્ર માતૃભાષાના પ્રસાર-પ્રચાર માટે ધબકતું, મારુ Limited 10 ✉  પોસ્ટ, મારી પોકેટ 📚 લાઈબ્રેરી]

જોડાઓ, અમારી સાથે
વોટ્સએપ: 07041143511
ટેલિગ્રામ:
https://t.me/limited10post

Categories: રસપ્રદ લેખો, વિજ્ઞાનની આંખે - અધ્યાત્મની પાંખે | Tags: , , , , | Leave a comment

Blog at WordPress.com.