ધ્યાનના પ્રયોગો (૩૩)

અર્જુન બોલ્યા:

योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।

एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम्‌ ॥

भावार्थ : अर्जुन बोले- हे मधुसूदन! जो यह योग आपने समभाव से कहा है, मन के चंचल होने से मैं इसकी नित्य स्थिति को नहीं देखता हूँ ॥33॥

હે મધુસૂદન! આપે સમભાવે જે આ યોગ કહ્યો છે, (મન) ચંચળ હોવાને લીધે હું આ યોગની નિત્ય સ્થિતિને નથી જોતો.

चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम्‌ ।

तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम्‌ ॥

भावार्थ : क्योंकि हे श्रीकृष्ण! यह मन बड़ा चंचल, प्रमथन स्वभाव वाला, बड़ा दृढ़ और बलवान है। इसलिए उसको वश में करना मैं वायु को रोकने की भाँति अत्यन्त दुष्कर मानता हूँ ॥34॥

કેમકે હે શ્રીકૃષ્ણ! મન ઘણું જ ચંચળ, પ્રમથન સ્વભાવનું, દૃઢ (જિદ્દી) (અને) બળવાન છે. એને વશમાં કરવાનું હું (આકાશમાં રહેલા) વાયુને રોકવાની પેઠે ઘણું દુષ્કર માનું છું.

(ભગવદ ગીતા અધ્યાય ૬, શ્લોક ૩૩,3૪)

કોઈ પોસ્ટ વાંચીને વાચક પોતાનો પ્રતિભાવ આપે તેમ ભગવાને આ યોગ કહ્યો તેનો અર્જુને પ્રતિભાવ આપ્યો કે આપ જે યોગનું વર્ણન કરો છો તે યોગની નિત્ય સ્થિતિને હું જોતો નથી. કારણ કે મન ઘણું ચંચળ, મથી નાખનારા સ્વભાવનું, દૃઢ અને બળવાન છે તેને વશ કરવાનું હું વાયુને રોકવાની પેઠે દુષ્કર માનુ છું.

ભગવાને આ યોગ સમજાવ્યા પછી અર્જુન (જીવ) એટલુંતો સ્વીકારે છે કે તે અને મન બંને જુદા છે. વળી મનના સામર્થ્ય સામે પોતાની વારંવાર હાર થાય તેમ હોવાથી યોગમાં એટલે કે પોતાના સ્વરુપમાં નિત્ય સ્થિતિ રાખી શકવાની પોતાની અસમર્થતા પણ સ્વીકારે છે.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, ભગવદ ગીતા | Tags: , , | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: