ધ્યાનના પ્રયોગો (૩૦)

यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥

जो पुरुष सम्पूर्ण भूतों में सबके आत्मरूप मुझ वासुदेव को ही व्यापक देखता है और सम्पूर्ण भूतों को मुझ वासुदेव के अन्तर्गत (गीता अध्याय 9 श्लोक 6 में देखना चाहिए।) देखता है, उसके लिए मैं अदृश्य नहीं होता और वह मेरे लिए अदृश्य नहीं होता ॥30॥

જે સઘળાં ભૂતોમાં મને જુએ છે અને મારામાં સઘળાં ભૂતોને જુએ છે, એને માટે હું અદૃશ્ય નથી થતો અને તે મારે માટે અદૃશ્ય નથી થતાં.

માયાનો સ્વભાવ છે કે તે જેને આશરે રહે છે તેને જ ઢાંકીને પોતાની સત્તા હોય તેમ વર્તે છે. કોઈ સરોવરમાં પાણી પર લીલ છવાઈ ગઈ હોય તો તે લીલ રહે છે તો સરોવરની અંદર રહેલા પાણીના આશરે પણ દેખાવ એવો ઉભો કરે છે કે જાણે ત્યાં માત્ર લીલ જ છે અને પાણી છે જ નહીં. કોઈ પર્વત પર બરફ છવાઈ ગયો હોય તો તે પર્વત જાણે બરફનો બનેલો હોય તેવો દેખાવ ઉભો થશે જ્યારે વાસ્તવમાં તો તે પથ્થરનો જ બનેલો હોય છે પણ બરફ પર્વતને બરફાચ્છાદિત કરી દઈને તેવો દેખાવ ઉભો કરે છે કે જાણે ત્યાં પથ્થર છે જ નહીં.

પ્રકૃતિના ત્રણે ગુણો સાથે તાદાત્મ્ય સાધીને ચૈતન્ય પોતાના સ્વરુપને જ ભુલી જાય તેવો અજીબોગરીબ ખેલ પ્રકૃતિ ખેલે છે અને ચૈતન્યમય આત્માને પોતાના પાશમાં જકડીને મદારી જેમ જંબુરીયાને નચાવે તેમ નચાવે છે.

જે ધ્યાનયોગી સમાધીની અવસ્થાએ પહોંચીને પ્રકૃતિની પેલે પાર રહેલા પ્રદેશની ઝાંખી કરી લે છે તે જાણી લે છે કે સઘળાં જીવો જાણે કે પ્રકૃતિના બનેલા પુતળા હોય તેમ ભલે નાચતા હોય છતાં તેમનું મુળ સત્વ તો ચૈતન્ય જ છે અને તે ચૈતન્યને આશરે રહીને જ પ્રકૃતિ આ બધા ખેલ ખેલે છે. બુદ્ધને જ્યારે સર્વોચ્ચ જ્ઞાન થયું ત્યારે તેમણે અનુભવ્યું કે સઘળું શુન્ય છે. જ્યાં કશું દ્વૈત ન હોય જ્યાં અન્ય કશી સત્તા જ ન હોય ત્યાં સઘળું શુન્ય જ હોવાનું ને. પ્રકૃતિના આ ત્રણે ગુણો તે ચૈતન્યમય બ્રહ્મરુપી શુન્યને આશરે રહેલાં છે.

શુન્યની જ આ સઘલી લીલાં છે. ઈશ્વરને પણ આ સૃષ્ટીની રચના કરવી હોય તો શુન્યનો સહારો લેવો પડે છે. ઈશ્વર એટલે શું ? પ્રકૃતિના સમષ્ટિ શુદ્ધ સત્વગુણમાં પડતા ચૈતન્યનો અભીમાની કે જેણે તે સત્વગુણને વશ કર્યો છે તે ઈશ્વર છે. જ્યારે પ્રકૃતિના વ્યષ્ટિ મલિન સત્વ (થોડા રજોગુણ અને તમોગુણ ભળેલા) માં પડતાં ચૈતન્યના અભીમાનીને જીવ કહે છે. ઈશ્વર અને જીવ વચ્ચે ચૈતન્યરુપે તો કોઈ ભેદ નથી પણ બંનેની ઉપાધીમાં ભેદ રહેલો હોવાથી જાણે કે જીવ અને ઈશ્વર જુદા હોય તેવા ભાસે છે.

જે ધ્યાનયોગી યોગની સર્વોચ્ચ સ્થિતિ સમાધિ પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે તે જાણે છે કે પોતાની જે સત્તા અને સ્વરુપ છે તે ચૈતન્યનું છે. તેવી જ રીતે સઘળાં જીવોનું પણ મુળભુત સ્વરુપ તો ચૈતન્યમય જ છે. આથી તે સઘળાં પ્રાણીઓમાં તે એક માત્ર ઈશ્વરને જુએ છે અને તે ઈશ્વર પણ તેની અંદર રહેલા સાત્વિક પ્રકાશને જુએ છે. ઈશ્વર સમષ્ટિ સત્વગુણમાં પ્રતિબિંબિત રહેલું ચૈતન્ય હોવાથી તેનાથી કશુંયે અદૃશ્ય નથી પરંતુ આ સૃષ્ટીની લીલા ચાલુ રહે તે માટે તે પ્રત્યેક જીવો તેને જે સ્વરૂપે ભજે છે તેવા ભાવે તે પણ તેને પ્રતિભાવ આપે છે. એકનું એક ચૈતન્ય કાલીના ભક્તોને કાલીરુપે, રામના ભક્તોને રામરુપે, કૃષ્ણના ભક્તોને કૃષ્ણરુપે, ધ્યાનયોગીને શુન્યરુપે, ઈસુના ભક્તોને ઈસુરુપે, અલ્લાહના બંદાઓને શાંતિ અને અમનરુપે તેમ જેવા ભાવે ભજશે તેવા ભાવે પ્રતિભાવ આપશે. વળી જો કોઈ ઈશ્વર છે જ નહીં પણ આ જગત જ સર્વ કાઈ સારરુપ છે તેવો ભાવ કરશે તો તેની બુદ્ધિમાં જગત જ શ્રેષ્ઠ છે તેવો ભાવ ઉભો કરશે.

આમ ધ્યાનયોગીને તો સમાધીના અનુભવે સમજાયું હોય છે કે તેની સત્તા તે ચૈતન્યમય ઈશ્વરની છે તેથી ઈશ્વર તેનાથી અદૃશ્ય નથી રહેતો અને સઘળાં જીવોમાં પણ તે જ સત્તા રહેલી હોવાથી સઘળાં જીવોમાં પણ તે ઈશ્વરને જ જોશે વળી તે સર્વત્ર ઈશ્વરને જોતો હોવાથી ઈશ્વર સાથે પણ વ્યવહાર કરી શકશે. ક્યાંક આપણે સાંભળીએ છીએ કે રામકૃષ્ણ પરમહંસ કાલી સાથે વાતો કરતા હતા તો આપણને હસવું આવે કારણ કે આપણો ભાવ એવો છે કે મુર્તી કોઈ સાથે વાતો ન કરે તેથી મુર્તી આપણી સાથે વાતો નથી કરતી પણ જેનો મુર્તીભાવ ન રહે પણ મુર્તીમા ઈશ્વરભાવ થઈ જાય તો સઘળે રહેલું ચૈતન્ય તે મુર્તીના માધ્યમથી તે ભક્ત સાથે વાતો કરી શકે.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, ભગવદ ગીતા | Tags: , , | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: