ધ્યાનના પ્રયોગો (૧૭)

नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चाति स्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥

हे अर्जुन! यह योग न तो बहुत खाने वाले का, न बिलकुल न खाने वाले का, न बहुत शयन करने के स्वभाव वाले का और न सदा जागने वाले का ही सिद्ध होता है॥ ભ.ગી.૬.૧૬ ॥

હે અર્જુન ! આ યોગ ન તો ખૂબ ખાનારનો અને ન બિલકુલ ખાનારનો તથા ન ઘણું ઊંઘનારનો અને ન સતત જાગનારનો જ સિદ્ધ થાય છે.

અધિક ખાવાથી પેટ ભારે થઈ જાય. કાયમ વધારે ખાનારની ચરબી વધી જાય અને અદોદળા થઈ જાય. તેવા લોકોને ધ્યાનમાં બેસવું કઠીન થઈ પડે.

બિલકુલ ન ખાય તો શરીરની શક્તિ ઘટી જાય. નબળા શરીરવાળાથી સાંસારીક કાર્યોયે સરખાં ન થાય તો ધ્યાનમાં પણ બેસવું દૂષ્કર બને.

વધુ પડતા ઉંઘ્યા કરનાર આળસ, પ્રમાદ અને જડતાથી ઘેરાઈ જઈને ધ્યાનનો યોગ્ય અભ્યાસ કરી શકતા નથી.

સતત જાગનારા પણ શરીરના અવયવોને પુરતો આરામ ન મળ્યો હોવાથી ધ્યાનનો યોગ્ય અભ્યાસ કરી શકતાં નથી.

ભગવાન બુદ્ધે સાધનાકાળે ખોરાક લેવાનું છોડી દીધું અને સતત પરમતત્વની આરાધનામાં લાગી રહેતા પણ તેમને પરમતત્વની ઝાંખી ન થઈ. જ્યારે ભોળા ગ્રામ્યજનોએ આપેલો થોડોક ખોરાક ગ્રહણ કર્યો ત્યાર બાદ ધ્યાનમાં તેમને પરમ તત્વની અનુભૂતી થઈ. ઉપદેશકાળે તેમણે લોકોને મધ્યમ માર્ગનો ઉપદેશ કરેલો અને કહેલું કે “વીણાના તાર એટલા ન ખેંચો કે તે તુટી જાય અને વીણાના તાર એટલા ઢીલા ન રાખો કે તેમાંથી સંગીત જ ન નીકળે.”

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, ભગવદ ગીતા | Tags: , , , | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: