ધ્યાનના પ્રયોગો (૪)

यं सन्न्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसन्न्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ભ.ગી.૬.૨ ||

હે અર્જુન ! લોકો જેને સંન્યાસ એવું કહે છે એને જ તું યોગ જાણ કેમકે સંકલ્પોનો ત્યાગ ન કરનાર કોઈ પણ યોગી નથી થઈ શકતો.

સંન્યાસીનું ધ્યેય શું હોય છે?
જીવતે જીવ જીવનમુક્તિ અને શરીર છુટ્યાં પછી વિદેહમુક્તિ.

યોગી શું પ્રાપ્ત કરે છે?
આત્મા અને પરમાત્મનું એકત્વ. બંધન રહિત પરમાનંદ અને દુ:ખનો આત્યંતિક અભાવ.

જીવનમુક્તિ શા માટે જોઈતી હોય છે?
પરમાનંદની પ્રાપ્તિ માટે અને દુ:ખોની આત્યંતિક નિવૃત્તિ માટે.

વિદેહમુક્તિ શા માટે જોઈએ છે?
સંસારનું જે અલ્પ સુખ છે તેના કરતાં સ્વરુપનું સુખ નીરતીશય છે. જેમ સમુદ્રમાં રહેલી માછલી ને ઘડામાં આનંદ ન આવે. જગતમાં છુટથી હરી ફરી શકતા મનુષ્યને જેલની નાની કોટડીમાં આનંદ ન આવે તેમ પરમાત્મારુપી વિશાળ સમુદ્રને બદલે દેહરુપી નાની કોટડી તો કોઈક મુર્ખ કે અજ્ઞાની જ સ્વીકારે. કોઈ કોઈ મહાપુરુષ વળી અન્ય જીવોના કલ્યાણ માટે અવતરે પણ તે ય પોતાનું અવતારકાર્ય પૂર્ણ કરીને તરત પાછાં સ્વરુપનો આનંદ મેળવવા માટે વિદેહમુક્તિ જ ચાહે કે પ્રકૃતિલય અવસ્થામાં જ રહેવાનું પસંદ કરે.

અહીં કહે છે કે સંન્યાસી જે ફળ મેળવે છે તે જ ફળ યોગી પણ મેળવે છે. એટલે કે સંન્યાસી અને યોગીના અંતીમ પડાવ વચ્ચે વાસ્તવમાં કોઈ તફાવત નથી. અહીં યોગમાર્ગની વાત ચાલે છે તેથી કહેવાયું કે જ્યાં સુધી સંકલ્પ છે ત્યાં સુધી કોઈ યોગી થઈ શકતું નથી.

સંકલ્પ થાય છે શેનાથી?
મનથી

મન શું છે?
પ્રકૃતિના અપંચિકૃત સત્વગુણનું પરીણામ.

જ્યાં સુધી પ્રકૃતિના ત્રણ ગુણથી જુદા ન પડાય ત્યાં સુધી પરમાત્માનો અનુભવ થાય નહીં. સંકલ્પ છે ત્યાં સુધી મનની પકડમાંથી છુટાય નહીં. તેથી યોગી થવા ઈચ્છનારે સર્વ પ્રથમ તો સર્વ સંકલ્પોનો ત્યાગ કરવો પડે. જ્યાં સુધી સંકલ્પ છે ત્યાં સુધી વ્યક્તિ મનની પકડમાં છે અને આવો બંધનયુક્ત મનુષ્ય યોગી થઈ શકતો નથી.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, ભગવદ ગીતા | Tags: , , , | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: