Daily Archives: 04/05/2014

ધ્યાનના પ્રયોગો (૩)

આપણે ધ્યાનના પ્રયોગોમાં આગળ વધવાની સાથે સાથે શ્રીમદ ભગવદ્ગીતાના છઠ્ઠા અધ્યાયનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ જેનાથી ધ્યાનના પ્રયોગો કરવામાં સહાય મળશે.

શ્રીમદ ભગવદગીતાનો છઠ્ઠો અધ્યાય આત્મસંયમ યોગ છે. નામ પ્રમાણે જ ગુણ ધરાવતો આ અધ્યાય સ્વ પર કાબુ કેમ મેળવવો તે શીખવે છે. સામાન્ય રીતે મનુષ્ય બીજા પર કાબુ મેળવવા મથ્યા કરતો હોય છે પણ જાત પર સ્વેચ્છાએ ભાગ્યે જ કાબુ રાખી શકતો હોય છે. આ અધ્યાયમાં આપણે જાણી શકશું કે જાત પર કાબુ કેવી રીતે મેળવવો.

પ્રથમ શ્લોકમાં શ્રી ભગવાન કહે છે :

अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स सन्न्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ ભ.ગી.૬.૧ ||

જે વ્યક્તિ તેના કર્તવ્ય કર્મો કર્મફળનો આશ્રય લીધા વગર કરે છે તે જ સંન્યાસી છે અને તે જ યોગી છે. પરંતુ જે અગ્નિને અડતો નથી તે સંન્યાસી નથી અને જે અક્રીય છે તે યોગી નથી.

યોગી અને સંન્યાસી વીશે પ્રચલિત માન્યતા પર જબરજસ્ત પ્રહાર કરતાં અહીં જણાવ્યું છે કે કરવાયોગ્ય કર્મો એટલે કે કર્તવ્ય કર્મો ફળનો આશ્રય લીધા વગર જે કરે છે તે સંન્યાસી છે અને તે જ યોગી છે. કર્તવ્યકર્મો અને નીષિદ્ધકર્મો આ બંને પ્રકારના કર્મો સંસારી કર્મફળના આશ્રય માટે કરે છે. હવે જે સાધક કર્તવ્ય કર્મો કરવાનું ચાલુ રાખીને કર્મફળનો આશ્રય છોડી દે છે તે ઘરે રહીનેય યોગી અને સંન્યાસી છે. જ્યારે જે માત્ર કર્મો કરવાનું છોડીને અક્રીય બનીને જગત પર બોજારુપ બની જાય છે તેવા ભગવાધારીઓ સંન્યાસી કે યોગી નથી. તેથી યોગી થવા માટે ગૃહત્યાગ નહીં પણ આસક્તિના ત્યાગની આવશ્યકતા છે. કર્તવ્ય કર્મો કોઈને બાંધતા નથી પણ કર્તાપણું અને ભોક્તાપણું બંધન ઉત્પન્ન કરે છે. જે વ્યક્તિ કર્મ કરે છે પણ કર્તાપણું રાખતી નથી તેના કાર્ય સારામાં સારા થાય છે અને ફળની આશા વગર થયેલ કર્મમાંયે ફળ તો ઉત્પન્ન થાય જ છે પણ ઈચ્છિત ફળ ન મળે તો યે સાધક હર્ષ શોક થી પર રહી શકે છે.

ધ્યાનમાં બેસનારે પણ આ રીતે ધ્યાન દ્વારા શું પ્રાપ્ત થશે તેવા ફળનો વિચાર કર્યા વગર નીયમીતપણે ધ્યાનમાં બેસવાથી સારામાં સારું ધ્યાન થશે અને કદાચ ન થાય તો યે તેને હર્ષ શોક તો નહીં જ થાય.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, ચિંતન, ભગવદ ગીતા | Tags: , , , | Leave a comment

Blog at WordPress.com.