Daily Archives: 31/05/2012

શ્રી વાક્યસુધા (૨૦,૨૧/૪૩) – આદિ શંકરાચાર્ય

હવે તત્પદ અને ત્વંપદના એકપણાને કહેવાને તત્પદના તથા ત્વંપદના વાચ્યાર્થને તથા લક્ષ્યાર્થને ક્રમપૂર્વક બે શ્લોકો વડે જણાવે છે :

અસ્તિ ભાતિ પ્રિયં રુપં નામ ચેત્યંશપંચકમ |
આદ્યં ત્રયં બ્રહ્મરુપં જગદ્રૂપં તતો દ્વયમ || ૨૦ ||

શ્લોકાર્થ:
છે, સ્ફૂરે છે, પ્રિય, રૂપ ને નામ આ પાંચ અંશવાળું જગત છે. પ્રથમના ત્રણ બ્રહ્મરૂપ છે, ને પછીના બે સંસારરૂપ છે.

ટીકા:
સત્તા (છે), સ્ફૂર્તિ (પ્રતીત થાય છે), સુખરૂપતા, રૂપ ને નામ આ પાંચ અંશોવાળું આ જગત છે.
અર્થાત
આ જગતમાંના પ્રત્યેક પદાર્થમાં એ પાંચ અંશો હોય છે;

જેમ કે ઘડો છે,
ઘડો પ્રતીત થાય છે,
ઘડો પ્રિય છે,
ઘડો મોટા પેટવાળો ને સાંકડા મોઢાવાળો છે,
ને તેનું ઘડો એવું નામ છે.

આ પાંચ અંશોમાંથી છે, પ્રતીત થાય છે, ને પ્રિય છે, આ ત્રણ અંશો સર્વ પ્રાણિપદાર્થમાં સમાન હોવાથી તે બ્રહ્મરૂપ છે,
અને
રૂપ તથા નામ પ્રત્યેકમાં પૃથક પૃથક હોવાથી તે જગદરૂપ છે.


ખવાય્વગ્નિજલોર્વીષુ દેવતિર્યંનરાદિષુ |
અભિન્નાત્સચ્ચિદાનન્દાદ્બિદ્યેતે રુપનામની || ૨૧ ||

શ્લોકાર્થ:
આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જલ ને પૃથિવીમાં તથા દેવ, તિર્યક ને મનુષ્યાદિમાં અભિન્ન સચ્ચિદાનંદથી રૂપ ને નામ ભેદ પામે છે.

ટીકા:
આકાશ, વાયુ, તેજસ, જલ ને પૃથિવી એ પાંચે મહાભૂતોમાં, સર્વ ભૌતિક પદાર્થોમાં તથા દેવ, મનુષ્ય, પશુ, પક્ષી, પેટે ચાલનારાં પ્રાણીઓ ને જલચરાદિમાં અસ્તિ (છે), ભાતિ (જણાય છે), ને પ્રિયરૂપે રહેલા એક સચ્ચિદાનંદ રૂપ બ્રહ્મથી પ્રાણીઓનાં ને પદાર્થોનાં રૂપ તથા નામ ભેદ પામે છે.

બ્રહ્મથી ભિન્ન ને તેમાં કલ્પિત તે રૂપ તથા નામ પરસ્પરમાં વ્યભિચારી ને ઈંદ્રિયગ્રાહ્ય હોવાથી મિથ્યા છે.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, આર્ષદર્શન, શ્રીવાક્યસુધા | Tags: , | Leave a comment

Blog at WordPress.com.