શ્રી વાક્યસુધા (૧૮,૧૯/૪૩) – આદિ શંકરાચાર્ય

એવી રીતે આવરણ શક્તિ પ્રધાન અજ્ઞાનને લીધે આત્માનું સંસારીપણું કહીને હવે વિક્ષેપશક્તિ પ્રધાન અજ્ઞાનને લીધે જ બ્રહ્મનું સંસાર સહિત પણું છે તેમ જણાવે છે :

સર્ગસ્ય બ્રહ્મણસ્તદ્વદ ભેદમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ |
યા શક્તિસ્તદ્વશાત બ્રહ્મ વિકૃતત્વેન ભાસતે || ૧૮ ||

શ્લોકાર્થ:
તેમ જે શક્તિ જગતના ને બ્રહ્મના ભેદને ઢાંકીને રહે છે તે શક્તિને લીધે બ્રહ્મ સંસાર સહિત પણા વડે પ્રતીત થાય છે.

ટીકા:
જેમ આવરણ શક્તિ આત્માના વાસ્તવિક સ્વરૂપના તથા અંત:કરણાદિના વિલક્ષણપણાને ઢાંકીને રહે છે તેમ જે વિક્ષેપશક્તિ આ જગતના ને બ્રહ્મના વિલક્ષણપણાને ઢાંકીને રહે છે તે શક્તિના મહિમાથી અસંગી બ્રહ્મ જગતની ઉત્પત્તિના, સ્થિતિના ને પ્રલયના કારણરૂપ હોય તેમ પ્રતીત થાય છે.


પૂર્વોક્ત આવરણ દૂર થવાથી બ્રહ્મના ને જગતના ભેદની પણ નિવૃત્તિ થાય છે તેમ જણાવે છે :

અત્રાપ્યાવૃત્તિનાશે ન વિભાતિ બ્રહ્મસર્ગયો: |
ભેદસ્તતો વિકાર: સ્યાત્સર્ગે ન બ્રહ્મણિ ક્વચિત || ૧૯ ||

શ્લોકાર્થ:
અહીં પણ આવરણનો નાશ થવાથી બ્રહ્મનો ને જગતનો ભેદ પ્રતીત થતો નથી, તેથી બ્રહ્મમાં કદી પણ જગત સંબંધી વિકાર નથી.

ટીકા:
બ્રહ્મને આશરે રહેલી આવરણ શક્તિરૂપ અવિદ્યાની નિવૃત્તિ થવાથી બ્રહ્મ જગતનું કારણ છે, ને આ જગત બ્રહ્મનું કાર્ય છે, એવો ભેદ નિવૃત્ત થાય છે. અવિદ્યાની નિવૃત્તિ થવાથી તે વિક્ષેપની પણ નિવૃત્તિ થાય છે. એવી રીતે આ સંસારરૂપ વિકાર (કાર્ય) અજ્ઞાન વડે કલ્પિત છે, તેથી અસંગ ને અવિકારી બ્રહ્મમાં કદી પણ આ જગત સંબંધી (જગતની ઉત્પતિ ને સ્થિતિરૂપ) વિક્રિયા નથી.

Categories: અધ્યાત્મ / યોગ, આર્ષદર્શન, શ્રીવાક્યસુધા | Tags: , | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: